تبلیغات
گروه تئاتر کتل تبریز - هشت سال تئاتر ایران با محمد خاتمی
دوشنبه 28 آذر 1384

هشت سال تئاتر ایران با محمد خاتمی

   نوشته شده توسط: حمید بالغ    نوع مطلب :یادداشتهای روزانه ،

 هشت سال تئاتر ایران با محمد خاتمی

 


با انتخاب محمد خاتمی در دوم خرداد ۱۳۷۶ به عنوان رئیس جمهورـ اهالی فرهنگ و هنر و اندیشه انتظار تغییر و تحولات فرهنگی و هنری از دولت وی داشتند. این انتظار ناشی از ده سال تصدی سید محمد خاتمی در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بود.

اعتقاد به گفتگو و نقش فرهیختگان و هنرمندان و فرهنگیان در تولید فکر و اندیشه و هنر و بستر سازی برای ارائه آن به مخاطب و جامعه از جانب دولت، سرآغاز جهش فرهنگی در سال ۱۳۷۶ شد؛ تا جایی که ...................

 هشت سال تئاتر ایران با محمد خاتمی

تئاتر شهر


با انتخاب محمد خاتمی در دوم خرداد ۱۳۷۶ به عنوان رئیس جمهورـ اهالی فرهنگ و هنر و اندیشه انتظار تغییر و تحولات فرهنگی و هنری از دولت وی داشتند. این انتظار ناشی از ده سال تصدی سید محمد خاتمی در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بود.

اعتقاد به گفتگو و نقش فرهیختگان و هنرمندان و فرهنگیان در تولید فکر و اندیشه و هنر و بستر سازی برای ارائه آن به مخاطب و جامعه از جانب دولت، سرآغاز جهش فرهنگی در سال ۱۳۷۶ شد؛ تا جایی که عطاء الله مهاجرانی اولین وزیر ارشاد دولت محمد خاتمی اعلام کرد که اهالی فرهنگ و هنر میزبان و سیاستمداران میهمان آنها هستند.

تئاتر نیز مانند سایر جریانات فرهنگی و هنری در دولت محمد خاتمی با شاخص های ۱- ترغیب جوانان به مشارکت در عرصه هنری ۲- بازگشت پیش کسوتان به صحنه ۳- احترام به تنوع آرا و گونه های مختلف تئاتر ۴- ایجاد حق انتخاب برای تماشاگر کار خود را آغاز کرد. ولی تئاتر هم مانند آنها دچار فراز و نشیب هایی شد، ولی هیچ گاه به نقطه قبل از دولت خاتمی برنگشت.

بهرام بیضایی پس از نزدیک به بیست سال دوری، در دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی به صحنه تئاتر آمد

در این دوران بهرام بیضایی پس از نزدیک به بیست سال دوری به صحنه تئاتر آمد و صحنه های تئاتر شاهد حضور پیش کسوتانی مانند حمید سمندریان، علی نصیریان، بهزاد فراهانی، رضا ژیان، مهدی هاشمی، حمید مظفری و... بود.

دوران هشت ساله خاتمی علاوه بر بازگشت پیش کسوتان تئاتر به صحنه، زمینه رشد و شناخت نیروهای جوان و تازه مانند محمد یعقوبی، حامد محمدطاهری، جلال تهرانی، اصغر دشتی، پانته آ بهرام و... را فراهم کرد.

استقبال تماشاچیان در سال های اولیه نشان دهنده این موضوع بود که با تنوع آرا و گونه های مختلف تئاتری و اعتماد به پدیدآورنده های آثار هنری می توان به رشد تئاتر امیدوار بود.

انتخاب موضوعات نمایشی که مردم در اجتماع با آن درگیر بودند، نقش مهمی را جهت رشد تماشاچی در تئاتر دارا بود. افزایش تعداد نمایش ها و کاهش تعداد تماشاچیان دلیل خوبی در این باره است.

گرایش به تئاتر ژورنالیستی و فاصله گرفتن از تئاتر اندیشه در این دوره نیز به چشم خورد. حضور بازیگران تلویزیون وسینما در کنار بازگشت بازیگران قدیمی تئاتر از سینما و تلویزیون به صحنه از نکات قابل توجه این دوره و جایگاه تئاتر در میان بازیگران است.

با توجه به اینکه محمد خاتمی نظریه گفتگوی تمدن ها را مطرح کرده بود و تئاتر مناسب ترین گونه هنر در این زمینه است، عدم اختصاص بودجه مناسب به تئاتر از نکات قابل انتقاد به دولت خاتمی است.

تالارهای نمایش

هادی مرزبان خاطرات هنرپیشه نقش دوم نوشته بهرام بیضایی را در تالار سنگلج بر روی صحنه برد

در این دوران تالار سنگلج که مدت ها بود کاری در آن صورت نمی گرفت، دوباره فعال شده بیشتر نمایش های سنتی و ملی را پوشش می داد. خانه نمایش در اداره تئاتر که ویژه کارهای تجربی بود، دوباره راه اندازی شد و ساختمان اداره تئاتر که به خاطر اختلاف با مالک آن در آستانه تعطیلی رفته بود با اعتراض تئاتری ها از مالک آن برای تئاتر خریداری شد.

بنیاد رودکی که مجموعه تالار وحدت و موزه آزادی تحت نظر آن است، فعال تر از گذشته شد. اجرای شمس پرنده ،یوسف و زلیخا به کارگردانی پری صابری، نوبت دیوانگی به کارگردانی هادی مرزبان، رابعه به کارگردانی حسین سحرخیز که می توان آنها را اپرت ایرانی نامید، از اقدامات بنیاد رودکی بود.

ولی مهمترین اقدام بنیاد تأسیس تالار فردوسی مقابل تالار وحدت در بخشی از کارگاه دکور و لباس است. این تالار ویژه اپرای عروسکی است که با اپرای عروسکی رستم و سهراب به کارگردانی بهروز غریب پور افتتاح شد.

تولید یک سری تئاتر حرفه ای از آثار داود میرباقری در تماشاخانه مهر وابسته به حوزه هنری و سالن های فرهنگسراها در زمان مسئولیت همزمان محمدعلی زم در حوزه هنری و سازمان فرهنگی – هنری شهرداری از اقدامات مفید بود که خارج از اختیار دولت ولی در رقابت با آن شکل گرفت که با تغییر مدیریت در دوسازمان فوق به گام دوم نرسید.

مهمترین تالار نمایشی در ایران، تئاتر شهر با ۸ سالن است. بار اصلی تئاتر در ایران را این مجموعه بر دوش دارد. قرار بود مجموعه ای مانند آن نیز در ونک تأسیس شود که به دست فراموشی سپرده شد.

جشنواره ها

پوستر دهمین جشنواره بین المللی عروسکی تهران

هفدهمین جشنواره تئاتر فجر در سال ۷۷ تبدیل به یک جشنواره بین المللی می شود و از آن سال به بعد گروههای تئاتری خارجی در جشنواره حضور پیدا می کند. این تغییر در محتوی جشنواره سبب ارتباط بیشتر بین گروههای تئاتری ایران و دیگر کشورها شد.

راه اندازی جشنواره ایران زمین در اهواز در سال ۱۳۷۸ از اقدامات دیگر دوره ریاست جمهوری خاتمی بود. این جشنواره هر سال در آذر ماه برگزار می شد که دور آخر آن با مشکلاتی روبرو شد که به تعطیلی این جشنواره منجر شد.

این جشنواره در هردوره یک موضوع محوری داشت که عبارت بودند از: ۱- فردوسی ۲- مولوی ۳- نظامی گنجوی ۴- عطار نیشابوری ۵- فرهنگ و ادب کهن ایران وجهان 6- عبید زاکانی.

نخستین همایش عاشورایی از دیگر اقدامات دولت خاتمی بود که در سال ۱۳۸۳ افتتاح شد. این همایش ترکیبی از کارهای نمایشی، نمایشنامه خوانی و سخنرانی و پژوهشی بود.

خانه تئاتر

برگزاری جشن های تئاتر و جشن بازیگر از مهمترین اقدامات خانه تئاتر بوده است

یکی از اقدامات مهم دوره خاتمی تأسیس خانه تئاتر در سال ۱۳۷۸ بود. با ایجاد خانه تئاتر انجمن های بازیگران، کارگردانان، نمایشنامه نویسان، نمایشگران عروسکی، نمایش خیابانی، طراحان صحنه، کارکنان فنی و منتقدان و نویسندگان شکل گرفتند.

بسیاری از اعضای خانه تئاتر که از بیمه بی بهره بودند، توسط خانه تئاتر بیمه شدند. تشکیل تعاونی مسکن آخرین اقدام خانه تئاتر برای اعضا بود. تشکیل شورای داوری در خانه تئاتر برای حمایت از اعضا از اقدامات در حال انجام است.

برگزاری جشن های خانه تئاتر، نمایشنامه خوانی، بزرگداشت از پیش کسوتان تئاتر، جلسات سخنرانی در زمینه های مختلف برای ارتقاء دانش حرفه ای اعضا از برنامه های همیشگی خانه تئاتر است.

اعتراض به قرارداد گیشه، برگزاری هفته چخوف با همکاری مرکز هنرهای نمایشی و تشکیل مجمع عمومی از دست اندرکاران تئاتر کشور برای تدوین اساسنامه مرکز ملی تئاتر ایران وابسته به سازمان ITI تحت نظر یونسکو از دیگر اقدامات خانه تئاتر بود.

با تأسیس خانه تئاتر، تصمیم گیری در برنامه ریزی در برنامه تئاتر کشور و حمایت از دست اندرکاران تئاتر و ارتقای هنر تئاتر تا حدودی امکان پذیر شده است. و این از اقدامات بیاد ماندنی دوره محمد خاتمی است.

تئاتر شهر در دوران هشت ساله محمد خاتمی

تئاتر شهر

گزارش و آمار سال به سال مجموعه تئاتر شهر در دوران ریاست جمهوری خاتمی، ملاک ارزیابی خوبی از تئاتر در این دوران است.

سال ۱۳۷۶: در آغاز دولت اول محمد خاتمی، سه سالن اصلی، چهارسو و تالار کوچک تئاتر شهر فعال بود. در این سال حسین پاکدل مدیریت تئاتر شهر را به جای مجید جعفری به عهده می گیرد. در این سال ۲۱ نمایش در این مجموعه اجرا شد و ۱۲۲ هزار تماشاگر از نمایش ها دیدن می کنند.

عشق آباد به کارگردانی داود میرباقری با بازی پرویز پرستویی، رسول نجفیان، چیزی شبیه به زندگی به کارگردانی حسین پناهی، آنسوی آینه به کارگردانی آزیتا حاجیان، حماسه بز زنگوله پا به کارگردانی جواد ذوالفقاری در سالن اصلی و کارنامه بندار بیدخش به کارگردانی بهرام بیضایی با بازی پرویز پورحسینی و مهدی هاشمی، آمیز قلمدون نوشته اکبر رادی به کارگردانی هادی مرزبان و بازی ایرج راد در سالن چهار سو از نمایش های مطرح سال ۷۶ بودند.

سال ۱۳۷۷: سالن قشقایی بعد از مدتها و پس از بازسازی به مجموعه تئاتر شهر اضافه می شود. و در این مجموعه سالن جدیدی به نام سایه ساخته می شود.

دایره گچی قفقازی به کارگردانی حمید سمندریان - عکس از سیامک زمردی مطلق

در سال ۷۷ تعداد ۵۱ نمایش در مجموعه تئاتر شهر اجرا می شود و تعداد تماشاچیان به ۱۷۷ هزار و 600 نفر افزایش پیدا می کند. دراین سال افراد بیشتری فرصت حضور برروی صحنه را پیدا می کنند.

در این سال حمید سمندریان پس از ده سال با نمایش دایره گچی قفقازی برتولت برشت به تئاتر برمی گردد و رضا ژیان با نمایش دوستان با محبت به همراهی اکبر عبدی و حمید جبلی بر روی صحنه می رود.

شب روی سنگ فرش خیس نوشته اکبر رادی به کارگردانی هادی مرزبان، عاشق کشون به کارگردانی سیاوش تهمورث، شبی در تهران به کارگردانی گلاب آدینه، جنایت و مکافات به کارگردانی میکائیل شهرستانی در سالن اصلی و همچون کوچه ئی بی انتها به کارگردانی سیروس شاملو، دادگاه نورنبرگ به کارگردانی منیژه محامدی، آرش به کارگردانی قطب الدین صادقی، نیلوفر آبی به کارگردانی حمید امجد، شاعر به کارگردانی مسعود کرامتی با بازی امین تارخ و مهتاب کرامتی و بانو آئویی به کارگردانی بهرام بیضایی در دیگر سالن ها بر روی صحنه می رود.

در این سال چهره هایی چون شبنم طلوعی با نمایش بازی هفتم و محمد یعقوبی با نمایش زمستان ۶۶ و وحید رهبانی با نمایش در انتظار گودو در تئاتر ایران مطرح می شوند.

پری صابری در این دوران نمایشهایی چون یوسف و زلیخا و شمس پرنده را بر روی صحنه برد

سال 1378: در این سال ۵۰ نمایش در مجموعه تئاتر شهر بر روی صحنه می رود. تعداد تماشاچیان ۱۷۴ هزار نفر می شود و نسبت بلیت میهمان به بلیتی که از گیشه خریداری می شود، کمتر از گذشته می شود. در این سال سالن خورشید به مجموعه تئاتر شهر اضافه می شود.

در این سال نمایش های دندون طلا به کارگردانی داود میرباقری، ریچارد سوم به کارگردانی داود رشیدی، دختر گلفروش به کارگردانی پروانه مژده، گل و قداره به کارگردانی بهزاد فراهانی، بازی نوشته استریندبرگ به کارگردانی حمید سمندریان، پستوخانه به کارگردانی حمید امجد، تبار خون و حشمت به کارگردانی آتیلا پسیانی، پانتومیم روی فرش به کارگردانی سیروس شاملو، بازگشتی نیست به کارگردانی منیژه محامدی، مصاحبه به کارگردانی محمد رحمانیان، پابلو نرودا به کارگردانی علیرضا کوشک جلالی، گزارش به آکادمی به کارگردانی فرهاد آئیش، سیاها نوشته ژان ژنه به کارگردانی حامد محمد طاهری و رقص کاغذ پاره ها به کارگردانی محمد یعقوبی به نمایش در آمدند.

سال ۷۹: در این سال رونق تئاتر رو به افول می رود. تعداد تماشاگر به ۱۳۰ هزار کاهش پیدا می کند، در صورتیکه تعداد نمایش ها به ۶۰ نمایش افزایش پیدا می کند.

نمایش های شاخص این دوره عبارتند از: کمدی شب سیزدهم به کارگردانی حمید امجد، سووشون به کارگردانی منیژه محامدی و در دل باسگ به کارگردانی حسین عاطفی و آتیلا پسیانی در سالن اصلی اجرا می شود.

در سالن های دیگر این نمایش ها به اجرا در می آیند: پوف و بدنسازی به کارگردانی هوشنگ حسامی، قهوه قجری به کارگردانی آتیلا پسیانی، حوالی کافه شوکا به کارگردانی هوشمند هنرکار، هفت قبییله گمشده به کارگردانی قطب الدین صادقی، شبهای آوینیون به کارگردانی کورش نریمانی، یک مضحکه به کارگردانی رضا کرم رضایی، حسرت، آرزو و رویا به کارگردانی مهدی هاشمی (اولین کارگردانی مهدی هاشمی پس از انقلاب)، هشتمین سفر سندباد نوشته بهرام بیضایی به کارگردانی کیومرث مرادی، هملت به کارگردانی میکائیل شهرستانی، تق صیر و ۳۲ دقیقه از ماجرا به کارگردانی فرهاد آئیش، پس تا فردا نوشته ریما رامین فر و نمایش دل سگ به کارگردانی محمد یعقوبی، شازده کوچولو به کارگردانی گلرخ میلانی و خط عشق به کارگردانی قطب الدین صادقی.

در این سال نمایش کودکان در تئاتر شهر دیگر اجرا نمی شود که تأثیر منفی در جذب مخاطب در این مجموعه دارد.

خسرو ضیایی و بهروز بقایی در نماطش قرمز و دیگران به کارگرانی محمد یعقوبی

سال ۸۰: در این سال تعداد تماشاگران به ۱۰۸ هزار نفر کاهش پیدا می کند. تعدلد نمایش اجرا شده در این سال ۶۵ تاست. سالن جدیدی به نام تالار نو در این سال به مجموعه تئاتر شهر اضافه می شود.

در سالن اصلی این نمایش ها اجرا می شود: شام اول – شام آخر به کارگردانی فرهاد آئیش، بازرس به کارگردانی علیرضا کوشک جلالی، قبله عالم به کارگردانی هادی مرزبان، هفت کردار به کارگردانی هرمز هدایت، دیوان تئاترال به کارگردانی محمود استاد محمد، هنر به کارگردانی داود رشیدی.

یک دقیقه سکوت به کارگردانی محمد یعقوبی، رژیسورها نمی میرند به کارگردانی حسین کیانی، خروس به کارگردانی محمد رحمانیان، مده آ به کارگردانی محسن حسینی، کرگدن به کارگردانی وحید رهبانی، عشق رو خرپشته به کارگردانی رضا ژیان، سعادت لرزان مردان تیره روز این دیار به کارگردانی محسن علیخانی، آغامحمدخان کالیگولا به کارگردانی سیروس شاملو، افسون معبد سوخته به کارگردانی کیومرث مرادی، تولد به کارگردانی نادربرهانی مرند، حالت چطوره مش رحیم و گلدونه خانوم به کارگردانی اسماعیل خلج، دیر راهبان به کارگردانی مهندس پور و گنگ خوابدیده به کارگردانی آتیلا پسیانی در سالن های دیگر تئاتر شهر اجرا شدند.

شب هزار و یکم به کارگردانی بهرام بیضایی - عکس سیامک زمردی مطلق

سال ۸۱: در این سال ۱۰۵ هزارنفر از ۵۲ نمایش اجرا شده در تئاتر شهر دیدن کردند. کارهای شاخص در سالن اصلی در این سال خانه برنارد آلبا نوشته فدریکو گارسیا لورکا به کارگردانی چولی ( محصول مشترک ایران وآلمان)، بیتوس بیچاره به کارگردانی حمید مظفری و افشین و بودلف هردو مرده اند به کارگردانی قطب الدین صادقی بود.

هملت به کارگردانی مجید جعفری، سحوری به کارگردانی قطب الدین صادقی، همان همیشگی به کارگردانی ریما رامین فر، پائیز به کارگردانی نادربرهانی مرند، والس مرده شوران به کارگردانی کورش نریمانی، نفرتی تی به کارگردانی جلال تهرانی، دایره بسته به کارگردانی منیژه محامدی، روز رستاخیز به کارگردانی فرهاد مهندس پور، پچ پچ های پشت جبهه های نبرد به کارگردانی علیرضا نادری و کلفت ها به کارگردانی محمد عاقبتی از نمایش هایی بودند که در سالنهای دیگر مجموعه تئاتر شهر بر روی صحنه رفتند.

در این سال جلسات نمایش نامه خوانی در کافه تریای سالن اصلی دایرشد که تا سال ۸۴ ادامه پیدا کرد.

سال ۸۲: ۵۲ نمایش در سال ۸۲ برروی صحنه رفت که ۱۱۳ هزار تماشاچی از آن دیدن کرند. در سالن اصلی سوگ سیاوش به کارگردانی پری صابری و در مصر برف نمی بارد به کارگردانی علی رفیعی و ضیافت شیطان به کارگردانی امیر دژاکام بر روی صحنه رفتند.

شب هزار و یکم به کارگردانی بهرام بیضایی، قهوه تلخ به کارگردانی شبنم طلوعی، داستان های خرس پاندا به کارگردانی تینوش نظم جو، پل به کارگردانی محمد رحمانیان، ایوانف به کارگردانی اکبر زنجانپور، خواب در فنجان خالی به کارگردانی کیومرث مرادی، زائر به کارگردانی حمید امجد، قرمز و دیگران به کارگردانی محمد یعقوبی و بحرالغرایب به کارگردانی آتیلا پسیانی از نمایش هایی بودند که در سالن های دیگر مجموعه تئاتر شهر برروی صحنه رفتند.

سال ۸۳: در این سال، نمایش های سالن های دیگر مجموعه تئاتر شهر با استقبال بیشتری نسبت به سالن اصلی برخورداربود. در سالن اصلی سه خواهر به کارگردانی اکبر زنجانپور، من از کجا، عشق از کجا به کارگردانی پری صابری و هی مرد گنده گریه نکن به کارگردانی جلال تهرانی ازنمایش هایی بودند که برروی صحنه رفتند.

عکس از سایت ایران تئاتر
مهتاب نصیرپور و ترانه علیدوستی (چپ) در نمایش فنز به کارگردانی محمد رحمانیان

نمایش های زمستان به کارگردانی هما روستا ( با بازی حمید مظفری)، حرفه ای ها به کارگردانی بابک محمدی ( بابازی رضا کیانیان)، دخمه شیرین به کارگردانی قطب الدین صادقی، آواز قو به کارگردانی محمد رحمانیان، زمزمه مردگان به کارگردانی سیامک احصایی، تیغ کهنه به کارگردانی نادر برهانی مرند، گل های شمعدانی به کارگردانی محمد یعقوبی، بی شیر و شکر به کارگردانی حمید امجد، خانه در گذشته ماست به کارگردانی حامد محمد طاهری و ۲۳۴۲ روز بد به کارگردانی بهروز غریب پور در سالن های دیگر تئاترشهر برروی صحنه رفتند.

سال ۸۴ در این سال چشم اندازی از پل به کارگردانی منیژه محامدی، مجلس شبیه خوانی استاد نوید ماکان و همسرش رخشید فرزین به کارگردانی بهرام بیضایی، فنز به کارگردانی محمد رحمانیان، خواتین پنج قلعه به کارگردانی مریم کاظمی از نمایش های اجرا شده دراین سال بوده اند.